Oudenaarde werd een eeuw geleden omschreven als idyllisch en schilderachtig, niet enkel en alleen door de aanwezigheid van talrijke prachtige historische gebouwen (zoals de monumentale Walburgakerk, het statige stadhuis, de imposante Grote Markt, de elegante Pamelekerk …), maar tevens door de kronkelende Schelde en diverse grachten, zoals de Burgschelde en de Grachtschelde, die de stad doorkliefden. In Oudenaarde waren talrijke plekjes terug te vinden, die maar al te graag op doek en op foto vereeuwigd werden door de kunstenaars van die tijd (waaronder onze eigen en onovertroffen Edmond Van de Vijvere). Mede door de grachten werd Oudenaarde in die tijd vergeleken met Brugge en zelfs het kleine Brugge of “le petit Bruges” genoemd. Engelse schilders verbleven graag in onze prachtige stad.

Rond de vorige eeuwwisseling had Oudenaarde naast de genoemde Burgschelde en Grachtschelde nog twee andere aanzienlijke grachten. Een eerste was de “vestinggracht” die vertrok naast de Scheldebrug aan de Meerspoort, vervolgens achter het hospitaal en de tuinen van de Hoogstraat liep, zich onder het Tacambaroplein en het eerste deel van de huidige Gevaertsdreef boorde, om vervolgens achter café de Werkmanslust zijn weg te vervolgen naar het park om aansluitend in de Burgschelde uit te monden. Een tweede was de in 1776 gegraven Coupure (ook “hoofdriool” genoemd) die vertrok op de Meerspoort (was een aansluiting op een gracht afkomstig van den Donk), de Beverestraat doorkruiste, achter de Gevaertswijk, via de Bleekerijstraat en de Rode Los in de Schelde uitmondde. Een vertakking op het einde van de Bleekerijstraat werd het Einekanaal genoemd en liep richting Eine.
Daarnaast was er nog een afleidingskanaal van de Schelde: de Vaart. Deze vertrok aan “Tonkin” in Leupegem en omzoomde de zuid- en oostzijde van de stad tot aan de Eindries.
Verder waren er op de Ham en de Meerspoort nog diverse kleinere grachten.

In die tijd pleitte men in de stad voor “het behoud van de binnenwateren en heerlijke grachten die de stad in grillige bochten doorsneden en waar oude verweerde bakstenen muurtjes en trapgeveltjes zich durfden in spiegelen.”

Uit die tijd stammen ook de eerste plannen van de centrale overheid om de Schelde recht te trekken. Het stadsbestuur kon zich maar matig met een rechttrekking verzoenen, en was totaal gekant tegen het dempen van de Burgschelde, wat door Bruggen en Wegen geopperd werd. Meer ...

Het duurde nog tot de jaren 1960-1970 van de vorige eeuw tot de rechtrekking van de Schelde een feit was. Deze rechttrekking, ingegeven door enggeestige economische en speculatieve motieven, zorgde voor een ware verminking van onze stad. Deze aanslag op Oudenaarde kon gemakkelijk vermeden worden indien het beroepsscheepvaartverkeer via de Vaart (mits aanpassingswerken) zou gebeuren. De oude loop van de Schelde, vanaf Leupegem tot de Eindries, zou men kunnen gebruikt hebben voor de toeristische scheepvaart … en de “Oudenaardist” zou nu niet om de haverklap voor de ophaalbrug hebben gestaan!

Ook het dempen van de vestinggracht, de Burgschelde en de Grachtschelde was toen reeds een onomkeerbaar feit. Een aantal jaren later was de Vaart en de Coupure het zelfde lot beschoren.

Weg was het idyllische en schilderachtige Oudenaarde! Welke toeristische troeven zou Oudenaarde heden gehad hebben indien deze waterlopen behouden waren gebleven!?

Enig restant van de Burgschelde bevindt zich tussen de school het Zakske en de Burg. Van de Coupure is enkel het eerste stukje aan de Meerspoort intakt en van de Vestinggracht een stukje in het park. Van de Grachtschelde is niets meer overgebleven.

Gelukkig heeft het huidige stadsbestuur een bredere visie en wordt getracht zoveel mogelijk wat waardevol is voor het nageslacht te redden. Ik pleit echter nog voor een meer doorgedreven monumentenbeleid waarbij zoveel mogelijk historisch waardevolle - nog niet geklasseerde gebouwen en gevels – zouden behouden blijven. We zijn, als “Oudenaardisten” (“Oudenaardenaar” is zo’n lelijk woord), verplicht om de spiegel van het verleden te bewaren.

Dit waardevolle verleden van ongeveer een eeuw geleden kan het best geïllustreerd worden aan de hand van zwart-wit foto’s van Oudenaardse plekjes uit die tijd, alsook via de schilderijen van de Oudenaardse kunstenaar Edmond Van de Vijvere.